افشای پشت پرده برقدزدی ماینرهای غیرمجاز با قطع اینترنت
وقتی در جریان جنگ 12 روزه رژیم اسرائیل علیه ایران و همچنین ناآرامیهای دیماه 1404 در ایران، اینترنت برای چند روز قطع شد، پردهای از پشت صحنه برقخوری ماینرهای غیرمجاز نمایان و عیان شد که در وضعیت عادی چه فشار سنگینی از این برقدزدی آشکار بر شبکه برق ایران وارد میشود.
به گزارش برق مدیا، قطع اینترنت، خاموشی مزارع استخراج و افت کمسابقه هشریت جهانی؛ زنجیرهای از رویدادها که در دو مقطع متفاوت، پیوندی عینی میان مدیریت بار شبکه برق ایران و اقتصاد جهانی رمزارزها ترسیم کرد. در جریان جنگ ۱۲ روزه و سپس در ناآرامیهای دیماه ۱۴۰۴، اتفاقی مشابه رخ داد: اینترنت مختل شد، مزارع زیرزمینی استخراج از مدار خارج شدند و شبکه برق کشور ناگهان سبکتر نفس کشید. همزمان، قدرت پردازشی شبکه بیتکوین افتی محسوس 10 درصدی را ثبت کرد.
جنگ ۱۲ روزه؛ حذف ۲۴۰۰ مگاوات از منحنی بار
بر اساس اعلام رسمی مدیران صنعت برق، در جریان جنگ ۱۲ روزه رژیم اسرائیل علیه مردم ایران و همزمان با اختلال گسترده اینترنت، حدود ۲۴۰۰ مگاوات از بار شبکه سراسری کاسته شد. محمد الهداد، معاون انتقال و تجارت خارجی شرکت توانیر، این میزان را معادل حدود ۱۵ درصد ناترازی برق در نیمه نخست تیرماه امسال عنوان کرد. به گفته او، خاموشی نزدیک به ۹۰۰ هزار دستگاه ماینر فعال عامل اصلی این کاهش بوده است.
از منظر بهرهبرداری شبکه، چنین افتی به معنای خروج ظرفیتی همتراز مصرف چند کلانشهر از مدار است؛ رخدادی که در کوتاهمدت فشار بر تولید و انتقال را کاهش داد و منحنی بار را به شکل محسوسی تعدیل کرد.
دیماه ۱۴۰۴؛ تکرار تجربه در مقیاسی کوچکتر
چند ماه بعد پس از اوجگیری اعتراضها و نارآمیهای 18 و ۱۹ دی ۱۴۰۴، همزمان با اختلال سراسری اینترنت، سناریویی مشابه اما با دامنهای محدودتر تکرار شد. بر اساس اعلام مسئولان توانیر، ۱۳۰۰ مگاوات از بار پایه شبکه کاهش یافته است.
در مقایسه عددی، جنگ ۱۲ روزه با کاهش حدود ۲۴۰۰ مگاوات و دیماه با افت حداقل ۱۳۰۰ مگاوات همراه بود. هر دو رقم برای شبکهای با ناترازی ۲۰ تا ۲۷ هزار مگاواتی در اوج تابستان معنادارند، هرچند برخی از جمله انجمن بلاکچین ایران سهم مصرف برق ناشی از فعالیت مزارع استخراج رمزارز نسبت به میزان ناترازی برق را کم ارزیابی میکنند، اما از منظر فنی و اقتصادی، حجم فشاری که به شبکه برق به ویژه در اوج بار و هزینه ناشی از این برقدزدی به اقتصاد برق ایران وارد میشود، نشان میدهد که استمرار زیست این ماینرهای غیرمجاز باعث شکلگیری زنجیرهای بزرگ و پنهان از قاچاق نامرئی برق کشور شده که پرهزینه به دست میآید و بدون درآمد برای کشور مصرف میشود.
بازتاب جهانی ایست قلبی ماینرهای برق دزد
همزمان با این تحولات داخلی، دادههای بینالمللی نشان داد هشریت جهانی بیتکوین در نتیجه قطع اینترنت و ایست قلبی ماینرهای برقدزد در دیماه امسال از حدود ۴۵۰ اگزاهش بر ثانیه به نزدیکی ۴۰۶ اگزاهش سقوط کرده است؛ کاهشی نزدیک به ۱۰ درصد. برای شبکهای که به پراکندگی جغرافیایی و تابآوری مشهور است، چنین نوسانی در بازهای کوتاهمدت کمسابقه تلقی میشود.
برآوردهای اولیه نشان میدهد که این شوک به فعالیت استخراج بیتکوین، حکایت از سهم 5 درصدی ایران از اسخراج جهانی این رمزارز جهانروا دارد. به ویژه اینکه برخی کارشناسان تعداد ماینرهای غیرمجاز در ایران را حدود یک میلیون دستگاه برآورد میکنند که عمدتا هم پرمصرف و در سراسر کشور پراکنده هستند.
هشریت شاخصی تخمینی است که بر پایه زمان تولید بلاک و سختی شبکه محاسبه میشود و در کوتاهمدت میتواند تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله قیمت رمزارز، هزینه انرژی و حتی شرایط آبوهوایی دچار نوسان شود. از این رو، نسبت دادن کامل افت ۱۰ درصدی به قطع اینترنت ایران هرچند از نظر برخی کارشناسان محل تردید است، اما اثرگذاری آن نیز قابل انکار نیست.
بار پنهان استخراج؛ معادل ظرفیت دو نیروگاه
برآوردهای رسمی از وجود ۸۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز در کشور حکایت دارد، هرچند برخی معتقدند تعداد این دستگاهها حتی به یک میلیون هم میرسد و عمدتا در قالب دهها هزار مزرعه کوچک و بزرگ فعالیت میکنند. توان مصرفی این شبکه پنهان و نامرئی بین ۲۰۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات برآورد میشود؛ یعنی ظرفیتی همتراز تولید دو نیروگاه بزرگ حرارتی.
محمد الله داد، معاون انتقال و تجارت خارجی توانیر میگوید: هر دستگاه ماینر، بهطور متوسط حدود ۳.۵ کیلووات توان مصرف میکند و به دلیل فعالیت شبانهروزی، مصرفی نزدیک به ۸۰ کیلوواتساعت در روز دارد، یعنی هر ماینر معادل ۱۲ خانوار را در شبانه روز مصرف میکند. این ویژگی، استخراج را به باری پیوسته و نسبتاً غیرقابل انعطاف در شبکه تبدیل میکند؛ باری که در اوج مصرف تابستان، حساسیت آن دوچندان میشود.
سهم ماینینگ در ناترازی برق
وزیر نیرو، عباس علیآبادی، همزمانی کاهش تولید بیتکوین با قطع اینترنت را نشانهای از استفاده گسترده غیرقانونی از برق یارانهای میداند و بر لزوم برخورد با این پدیده دارد. او این اقدام این افراد را به مکیدن خون ملت تشبیه کرد و گفت، مردم باید در شناسایی این افراد دولت را یاری کنند. این در حالی است انجمن بلاکچین ایران ادعا کرده حتی با پذیرش مصرف ۲۰۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاواتی، سهم ماینینگ در ناترازی ۲۰ هزار مگاواتی برق کشور حدود ۱۰ درصد است و ریشه بحران را باید در فرسودگی شبکه توزیع، راندمان پایین نیروگاههای حرارتی و توسعه ناکافی تجدیدپذیرها جستوجو کرد.
اما واقعیت این است که خاموشی گسترده ماینرها نشان داد استخراج غیرمجاز یک متغیر اثرگذار در مدیریت بار است و این موضوع استمرار فعالیت ماینرهای برقدزد را هرگز توجیه نمیکند چرا که نه تنها درآمدی برای کشور ندارد، بلکه باعث فشار بر شبکه برق کشور و تحمیل هزینه سنگین بر مصرف بخش تولید و خانوار هم شده است.
اعداد سخن میگویند
قطع اینترنت در دو مقطع متفاوت، تصویری عددی از پیوند میان شبکه برق ایران و بازار جهانی Bitcoin ارائه داد. در جریان جنگ ۱۲ روزه، حدود ۲۴۰۰ مگاوات از بار شبکه سراسری کاسته شد؛ رقمی که معادل ۱۵ درصد ناترازی نیمه نخست تیرماه اعلام شد. چند ماه بعد و در ۱۹ دی ۱۴۰۴ نیز همزمان با اختلال اینترنت، دستکم ۱۳۰۰ مگاوات از بار پایه شبکه کاهش یافت.
همزمان با این تحولات داخلی، هشریت جهانی بیتکوین حدود ۱۰ درصد افت کرد و از ۴۵۰ اگزاهش بر ثانیه به نزدیک ۴۰۶ اگزاهش رسید؛ کاهشی که توجه تحلیلگران را به سهم ایران در استخراج جهانی جلب کرد. برآوردها نشان میدهد ایران حدود ۵ درصد از استخراج بیتکوین جهان را در اختیار دارد.
طبق اعلام رسمی، بین ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز در کشور فعالاند که در قالب ۷۰ تا ۸۰ هزار مزرعه فعالیت میکنند. توان مصرفی این شبکه پنهان بین ۲۰۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات برآورد میشود؛ ظرفیتی معادل تولید دو نیروگاه بزرگ حرارتی. هر دستگاه بهطور متوسط ۳.۵ کیلووات توان مصرف میکند و مصرف روزانه آن به حدود ۸۰ کیلوواتساعت میرسد؛ رقمی برابر مصرف برق ۱۰ تا ۱۲ خانوار.
برآورد میشود صنعت استخراج رمزارز سالانه حدود ۲۰ میلیارد کیلوواتساعت برق مصرف کند؛ معادل حدود ۵ درصد کل انرژی کشور. انرژی موردنیاز برای استخراج یک بیتکوین در ایران نیز حدود ۱۳۰۰ مگاواتساعت در سال برآورد شده است. معادل سوخت این میزان مصرف، روزانه به ۱۳.۷ میلیون لیتر گازوئیل میرسد.
در حوزه برخوردهای نظارتی، از ابتدای سال جاری در تهران ۴۲۰۰ دستگاه ماینر در قالب ۱۱۵ مزرعه کشف و جمعآوری شده و در سطح کشور نیز حدود ۶۰۰۰ دستگاه شناسایی شده است؛ رقمی که گفته میشود پنج برابر سال گذشته است. برای گزارش ماینرهای غیرمجاز نیز پاداشی بین یک تا ۳۰۰ میلیون تومان تعیین شده است.
قطع شریان سارقان حرفهای برق
تجربه دو مقطع اخیر نشان داد قطع اینترنت میتواند در کوتاهمدت بین ۱۳۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات از بار شبکه بکاهد و نقش یک ابزار اضطراری مدیریت بار را ایفا کند. با این حال، تداوم چنین رویکردی صنعت استخراج را به لایههای عمیقتر اقتصاد زیرزمینی سوق میدهد و مسئله را از شفافیت دور میکند.
برای صنعت برق، چالش اصلی نه صرفاً مقابله با ماینینگ، بلکه تعریف چارچوبی پایدار برای مدیریت یک بار انرژیبر و پیوسته است. همزمانی کاهش مصرف داخلی با افت هشریت جهانی نشان داد ایران، حتی در شرایط محدودیت رسمی، یکی از خوشههای اثرگذار استخراج در جهان محسوب میشود. این واقعیت، ضرورت نگاه همزمان فنی، اقتصادی و تنظیمگری به پدیده استخراج رمزارز را بیش از پیش برجسته میکند.
قطع اینترنت و اثر آن بر کاهش میزان مصرف برق ماینرهای حرفهای سارق برق نشان میدهد که تشویق به سرمایهگذاری و فعالیت قانونی استخراج رمزارز از یک سو و قطع شریان برق دزدیها زنجیرهای مزارع استخراج رمزارز یک ضرورت ملی است، ضرورتی که گام مشترک مردم و دیگر نهادهای مسئول و همکاری آنها با وزارت نیرو در این جنگ نابرابر را میطلبد.