مجری طرح توسعه نیروگاههای خورشیدی توانیر تشریح کرد
صفر تا صد ساخت نیروگاه خورشیدی خانگی؛ از هزینهها تا جزئیات قرارداد ۲۰ ساله
به گفته حسینیمهر، سرمایهگذاری اولیه برای یک واحد ۵ کیلوواتی خانگی بر اساس نوسانات نرخ ارز و نوع فناوری انتخابی، رقمی بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان برآورد میشود.
با افزایش چشمگیر نیاز به انرژیهای پاک و توسعه روزافزون زیرساختهای تجدیدپذیر در کشور، احداث نیروگاههای خورشیدی مقیاس کوچک به یکی از فرصتهای جذاب و سودآور سرمایهگذاری برای هر دو بخش خانگی و صنعتی تبدیل شده است.
ناترازی پایدار در شبکه انرژی کشور و صعود بیپایان هزینههای تولید و تامین برق، نگاه سیاستگذاران و سرمایهگذاران را به سوی مدلهای نوین تولید غیرمتمرکز، بهویژه احداث نیروگاههای خورشیدی مقیاسکوچک معطوف کرده است؛ حوزهای که اکنون فراتر از یک مسئولیت زیستمحیطی، به عنوان یک فرصت اقتصادی سودآور و امن برای بخشهای خانگی، صنعتی و تجاری خودنمایی میکند.
عبدالرضا حسینیمهر، مجری طرح توسعه نیروگاههای خورشیدی شرکت توانیر، در گفتوگویی تفصیلی با «برق مدیا»، از جزئیات، فرآیندهای قانونی و نقشآفرینی بازیگران جدید در این عرصه پرده برداشت. به گفته این مقام مسئول در شرکت توانیر، وزارت نیرو با درک لزوم چابکسازی فرآیندها، علاوه بر مسیر سنتی و مراجعه مستقیم به شرکتهای توزیع برق، سازوکار نوین پلتفرممحور را کلید زده است. در این مدل که با هدفگذاری احداث ۱۰۰ مگاوات نیروگاه پشتبامی پایهگذاری شده، پلتفرمهای دیجیتال تاییدشده از سوی ساتبا، نقش واسط پویا را میان متقاضیان، بانکهای عامل و پیمانکاران ایفا میکنند. ورود این سکوهای دیجیتال نه تنها پیچیدگیهای بوروکراتیک دریافت تسهیلات خرد را کاهش میدهد، بلکه بستر لازم برای تجمیع ظرفیتهای تولیدی خرد و عرضه مستقل انرژی در بورس انرژی را فراهم میسازد.
از سوی دیگر، شرکت توانیر با انعقاد قراردادهای خرید تضمینی ۲۰ ساله به نمایندگی از ساتبا، ریسک سرمایهگذاری را برای بخش خانگی به حداقل رسانده است؛ قراردادی که از زمان اتصال اولین واحد تولیدی به شبکه، یک جریان درآمدی پایدار و تضمینشده را برای سرمایهگذار به ارمغان میآورد. حسینیمهر با کالبدشکافی هزینههای کنونی، سرمایهگذاری اولیه برای یک واحد ۵ کیلوواتی خانگی را بر اساس نوسانات نرخ ارز و نوع فناوری انتخابی (اینورترهای ساده یا هیبریدی دوقابلیتی)، رقمی بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان برآورد میکند.
گفتوگوی «برق مدیا» با عبدالرضا حسینیمهر، مجری طرح توسعه نیروگاههای خورشیدی شرکت توانیر را در ادامه میخوانید.
***
* مسیر احداث یک نیروگاه خورشیدی کوچکمقیاس برای یک فرد متقاضی خانگی یا یک واحد تولیدی که قصد ورود به این عرصه را دارد، به چه صورت است و سرمایهگذاری در این مسیر باید از چه مجرایی دنبال شود؟
در بحث نیروگاههای کوچکمقیاس، در حال حاضر دو رویکرد یا راه مشخص برای ورود متقاضیان وجود دارد. راه اول، مراجعه مستقیم فرد به یکی از واحدهای اجرایی در شرکتهای توزیع نیروی برق است. در این حالت، شرط اولیه این است که متقاضی حتما دارای انشعاب برق باشد؛ چرا که در ویژگیهای انشعابی، داشتن انشعاب برق یک ضرورت اساسی به شمار میرود. دومین شرط، موضوع مالکیت محل احداث نیروگاه است؛ متقاضی یا باید مالک، ملک باشد و یا در صورت مستاجر بودن، مستنداتی قانونی از مالک جهت اجازه احداث نیروگاه در آن منطقه ارائه دهد.
در مواردی مانند آپارتمانهای تهران بزرگ که چندین خانواده در آن حضور دارند و محل احداث نیروگاه در مشاعات ساختمان قرار دارد، باید یک صورتجلسه محضری وجود داشته باشد که بر اساس آن، فرد متقاضی اختیار قانونی لازم برای احداث نیروگاه را کسب کرده باشد. پس از احراز کامل این شرایط، درخواست به شرکت توزیع ارائه میشود و همکاران ما یک بررسی فنی ساده انجام میدهند تا اطمینان حاصل شود که ورود تولید این نیروگاه به شبکه، مشکلی برای پایداری شبکه توزیع برق ایجاد نمیکند.
* آیا فرآیند صدور این مجوزهای فنی برای متقاضیان زمانبر است؟
با توجه به اینکه تعداد نیروگاههای پشتبامی در حال حاضر محدود است، برای تسهیل امور متقاضیان مجوزی صادر کردهایم که اگر در هر پست توزیع تا ۳۰ درخواست جدید وجود داشته باشد، شرکتهای توزیع بدون نیاز به بررسی فنی پیچیده یا درخواست بررسیهای عمقی از سوی متقاضی، تاییدیه را صادر کنند. این دستورالعمل به گونهای تنظیم شده است که احتمالا تا ۲ یا ۳ سال آینده، متقاضیان بتوانند بدون دغدغه مجوزهای لازم را از شرکت توزیع دریافت کنند.
پس از این مرحله، بازدید میدانی جهت بررسی استحکام مکانیکی ساختمان انجام میشود؛ زیرا احداث نیروگاه مستلزم قرارگیری سازه و تحمل وزن مشخصی بر روی پشتبام است. عموما ساختمانهایی که در ۲۵ سال اخیر ساخته شدهاند مشکلی ندارند و چالش اصلی مربوط به مناطق روستایی و خانههای قدیمی کاهگلی است که به دلیل احتمال خطر و عدم استقامت بنا، محدودیتهایی در این بخش اعمال میشود.
قراردادهای خرید تضمینی ۲۰ ساله و ورود پلتفرمهای واسط
* پس از تایید بازدید میدانی و استحکام بنا، مراحل بعدی تا رسیدن به مرحله تولید برق شامل چه مواردی است؟
در بیش از ۹۷ یا ۹۸ درصد موارد، مشکل خاصی در بازدیدها وجود ندارد و پس از آن، یک قرارداد خرید تضمینی ۲۰ ساله میان متقاضی و شرکت توزیع (به نمایندگی از سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق یا همان ساتبا) منعقد میشود. بر اساس این قرارداد، ما متعهد میشویم که انرژی تولیدی نیروگاه را به مدت ۲۰ سال خریداری کنیم.
سپس لیستی از پیمانکاران مورد تایید که در آن شهر فعال هستند در اختیار متقاضی قرار میگیرد تا ایشان مستقیما وارد مذاکره شده و با هر کدام که از نظر قیمتی به توافق رسیدند، قرارداد ساخت را امضا کنند. پیمانکار موظف است زمان شروع کار را به ما اطلاع دهد تا همکاران ما به عنوان ناظر بر اجرا، بازدیدهای لازم را جهت رعایت نکات فنی و ایمنی انجام دهند. در نهایت پس از پایان پروژه و تایید فنی، صورتجلسهای امضا شده، کنتور توسط متقاضی خریداری و توسط همکاران ما به شبکه متصل میشود. از زمان امضای این صورتجلسه و ورود اولین واحد تولیدی به شبکه، خرید تضمینی ۲۰ ساله رسماً آغاز میشود.
* به رویکرد دوم برای ورود متقاضیان به احداث نیروگاههای خورشیدی اشاره کردید؛ این مسیر جدید شامل چه سازوکاری است؟
سال گذشته وزارت نیرو هدفگذاری احداث حدود ۱۰۰ مگاوات نیروگاه پشتبامی را انجام داد و سیاستگذاریها به سمت استفاده از سکوها یا پلتفرمهای واسط سوق پیدا کرد. در حال حاضر حدود ۶ پلتفرم (مانند آچاره، برقتو ، ایلیا و پارلا) که مورد ارزیابی فنی ساتبا قرار گرفتهاند، فعال هستند و متقاضیان میتوانند با مراجعه به سایت ساتبا اسامی آنها را مشاهده کنند. این پلتفرمها محیطی را فراهم کردهاند که متقاضی در آن ثبتنام اولیه را انجام میدهد و سپس کارشناسان با فرد تماس میگیرند.
فلسفه اصلی ورود این پلتفرمها، ایفای نقش واسط بین متقاضی و بانک برای دریافت تسهیلات است؛ همچنین برنامههایی برای تجمیع تولیدات و فروش آنها در بورس در آینده وجود دارد. در این مسیر نیز مستندات مالکیت و استحکام بنا بررسی شده و پس از تایید فنی شرکت توزیع، قرارداد ۲۰ ساله منعقد میشود. در این حالت الزامی به فروش تضمینی به ما نیست و امکان فروش برق در بورس از طریق تجمیعکنندگان نیز فراهم است.
جزئیات تسهیلات، هزینهها و انواع اینورترها
* وضعیت ارائه تسهیلات بانکی در این مدل پلتفرممحور برای احداث نیروگاههای خورشیدی به چه صورت است؟
پس از امضای قرارداد، پلتفرم فرد را به بانک معرفی و بانک نیز الزامات ارزیابی مالی و تضامین را بررسی میکند. تا پیش از تحولات اخیر و جنگ رمضان، روال به این صورت بود که ۸۰ درصد هزینه توسط وام و ۲۰ درصد به عنوان آورده متقاضی تامین میشد. البته با توجه به نوسانات نرخ ارز، ممکن است توافقات ریالی پلتفرمها با بانکها دچار تغییراتی شده باشد. نکته مهم این است که بانک پول را مستقیما به حساب متقاضی واریز نمیکند، بلکه مبلغ به حساب پلتفرم واریز شده و پلتفرم از طریق پیمانکاران مورد تایید، عملیات احداث و اتصال به شبکه را تحت نظارت عالیه ما انجام میدهد.
* در حال حاضر هزینه احداث یک نیروگاه خورشیدی برای یک واحد خانگی چقدر است؟
هزینه تجهیزات بستگی به این دارد که نیروگاه به صورت متصل به شبکه (On-grid) باشد یا اینکه از اینورترهای هیبریدی استفاده شود. در اینورترهای معمولی، با قطع برق شبکه، تولید نیروگاه نیز بلااستفاده میماند و قطع میشود. اما اینورترهای هیبریدی دارای خروجی دومی هستند که در زمان قطعی برق، امکان استفاده از برق تولیدی در خود ملک را فراهم میکنند.
پیش از نوسانات اخیر ارز، هزینه یک نیروگاه ۵ کیلوواتی با اینورتر ساده حدود ۳۰۰ میلیون تومان و با اینورتر هیبریدی حدود ۳۶۰ تا ۳۷۰ میلیون تومان بود. اما در حال حاضر با توجه به قیمت بازار، این رقم ممکن است تا ۴۰۰ میلیون تومان برای یک واحد ۵ کیلوواتی افزایش یافته باشد.
* آیا فرآیند برای واحدهای تولیدی و صنعتی متفاوت است؟
نیروگاههای انشعابی تا ظرفیت ۲۰۰ کیلووات در سامانهای به نام «مهرسان» ثبت میشوند و محاسبات ریالی و پرداختها تماما از این طریق صورت میگیرد. اگر ظرفیت بین ۲۰۰ تا ۴۰۰ کیلووات باشد، باز هم امکان فروش تضمینی در قالب فرآیند مهرسان وجود دارد. اما برای ظرفیتهای بیش از ۴۰۰ کیلووات یا مواردی که متقاضی بخواهد برق خود را در بورس عرضه کند، فرآیند کاملا متفاوت است. در این حالت نیروگاه باید حتما تحت نظارت و کنترل مدیریت شبکه باشد و از کنتورهای هوشمند خاص استفاده شود.
متقاضیان این بخش باید از طریق «درگاه ملی مجوزها» اقدام کنند. در این مسیر استعلامهای سیستمی از دستگاههایی مانند جهاد کشاورزی، منابع طبیعی، امور اراضی، میراث فرهنگی و سازمان حفاظت محیط زیست اخذ شده و پس از تایید طرح اتصال توسط شرکت توزیع یا برق منطقهای، مجوز احداث توسط ساتبا صادر میشود.
* سرمایهگذاری در مقیاس صنعتی از نظر هزینهای چه تفاوتی با مقیاس کوچک دارد؟
در صنایع، هزینه احداث با افزایش ظرفیت کاهش مییابد. به عنوان مثال، احداث یک نیروگاه یک مگاواتی ممکن است حدود ۵۰ میلیارد تومان هزینه داشته باشد، اما در مقیاس ۵۰ مگاوات، هزینه هر مگاوات به جای ۵۰ میلیارد، به حدود ۳۵ تا ۴۰ میلیارد تومان کاهش مییابد؛ چرا که سهم هزینههای جانبی و ثابت به ازای هر مگاوات با بالا رفتن مقیاس پروژه کمتر میشود. همچنین صنایع و بخش کشاورزی میتوانند با احداث نیروگاه، طبق دستورالعملهای موجود، در مقاطع زمانی مشخص از معافیتهای محدودیت برق بهرهمند شوند که این خود یک مزیت بزرگ تولیدی است.
* در مورد تسهیلات بانکی برای پروژههای بزرگ صنعتی وضعیت به چه شکل است؟
بانکها تعهد ثابتی برای سرمایهگذاری ندارند، اما ساتبا سالانه با بانکها رایزنی کرده و کسانی را که مجوز احداث دارند و اهلیت مالیشان تایید شده است، برای دریافت وام با سودهای مرسوم بازار معرفی میکند. سال گذشته در سه مرحله فراخوان صادر شد تا متقاضیان اسناد مالی خود را ارائه دهند. شرط اصلی معرفی به بانک، داشتن مجوز احداث نیروگاه و تایید اسناد مالی و تضامین در ارزیابیهای فنی و اقتصادی ساتبا است.