از بورس انرژی تا شبکه برق؛ الزامات توسعه صنعت تجدیدپذیر

به گزارش برق مدیا، فعالان این حوزه معتقدند توسعه انرژی پاک به ضرورتی برای امنیت انرژی، کاهش ناترازی برق و افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های کشور تبدیل شده است و تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه، بدون رفع چالش‌های تأمین مالی، توسعه شبکه برق و افزایش مشارکت مردم، با دشواری همراه خواهد بود.

جعفر محمدنژاد سیگارودی، معاون سرمایه‌گذاری سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) در دهمین کنفرانس انرژی‌های تجدیدپذیر با اشاره به عوامل توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر از عبور ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور از ۵۴۰۰ مگاوات خبر داد و اعلام کرد ساتبا همچنان دستیابی به بیش از ۷ هزار مگاوات ظرفیت تا پایان تابستان را هدف‌گذاری کرده است.

به گفته او، هم‌اکنون بین هزار تا ۱۵۰۰ مگاوات نیروگاه جدید در نقاط مختلف کشور در حال احداث است و بخش عمده تجهیزات این پروژه‌ها تأمین شده یا در داخل کشور در حال ساخت است. با این وجود، تأمین تجهیزات وارداتی، تخصیص ارز و تأمین منابع مالی همچنان مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده سرعت اجرای پروژه‌ها محسوب می‌شوند.

ساتبا همچنین از درخواست تخصیص ۶۰۰ میلیون دلار ارز برای واردات تجهیزات مورد نیاز نیروگاه‌های تجدیدپذیر خبر داده است؛ منابعی که قرار است به‌صورت ماهانه و تحت نظارت مشترک وزارت صمت و ساتبا در اختیار پروژه‌های دارای مجوز قرار گیرد.

سه مانع اصلی توسعه سرمایه‌گذاری مردمی

در کنار توسعه ظرفیت نیروگاهی، موضوع مشارکت مردم در تولید برق نیز به یکی از محورهای اصلی این کنفرانس تبدیل شد.

سیدمسلم موسوی درچه، رئیس انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر ایران، معتقد است توسعه تولید پراکنده برق بدون حضور سرمایه‌های مردمی امکان‌پذیر نخواهد بود؛ اما سه مانع اصلی همچنان بر سر این مسیر قرار دارد.

نخستین مانع، کمبود آگاهی عمومی درباره فرآیند اخذ مجوز، احداث نیروگاه و منافع اقتصادی سرمایه‌گذاری در این حوزه است. به گفته وی، انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر با همکاری وزارت نیرو و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در حال طراحی یک کمپین ملی برای افزایش آگاهی عمومی است.

دومین چالش، تامین مالی سرمایه‌گذاران خرد است. در حالی که بخش عمده منابع صندوق توسعه ملی به پروژه‌های بزرگ اختصاص می‌یابد، کارشناسان معتقدند توسعه ابزارهایی مانند صندوق‌های پروژه، تامین مالی جمعی (Crowdfunding)، تسهیلات بانکی و انتشار اوراق می‌تواند زمینه ورود خانوارها و کسب‌وکارهای کوچک به صنعت برق را فراهم کند.

سومین مانع نیز به ظرفیت شبکه برق بازمی‌گردد. افزایش تعداد نیروگاه‌های کوچک خورشیدی و بادی، بدون توسعه شبکه توزیع، سامانه‌های کنترل هوشمند و فناوری‌هایی مانند اینترنت اشیا (IoT)، می‌تواند مدیریت شبکه را با چالش مواجه کند.

بورس انرژی؛ حلقه اتصال نیروگاه‌های کوچک به بازار برق

یکی از مهم‌ترین خبرهای اعلام‌شده در این کنفرانس، صدور مجوز فروش برق نیروگاه‌های انشعابی از طریق تابلوی سبز بورس انرژی بود.

بر اساس این سازوکار، مالکان نیروگاه‌های خورشیدی خانگی، تجاری، کشاورزی و اداری می‌توانند برق تولیدی خود را از طریق شرکت‌های تجمیع‌کننده دارای مجوز در بورس انرژی عرضه کنند.

این مدل که پیش‌تر در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته اجرا شده، می‌تواند انگیزه اقتصادی احداث نیروگاه‌های کوچک را افزایش دهد و بازار فروش برق را از انحصار قراردادهای سنتی خارج کند.

تجدیدپذیرها از یک انتخاب تا یک ضرورت

در بخش دیگری از این کنفرانس، مالک شریعتی نیاسر، عضو کمیسیون انرژی مجلس، توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر را یکی از مهم‌ترین راهکارهای افزایش تاب‌آوری شبکه برق عنوان کرد.

به گفته او، تمرکززدایی از تولید برق و توسعه نیروگاه‌های پراکنده، آسیب‌پذیری زیرساخت‌های انرژی را در برابر حوادث طبیعی، بحران‌ها و تهدیدهای احتمالی کاهش می‌دهد و امنیت عرضه برق را افزایش می‌دهد.

کارشناسان نیز معتقدند برخلاف نیروگاه‌های بزرگ متمرکز، نیروگاه‌های خورشیدی و بادی کوچک در صورت پراکندگی جغرافیایی، ریسک اختلال هم‌زمان در تولید برق را کاهش می‌دهند و انعطاف‌پذیری شبکه را افزایش می‌دهند.

تحقق اهداف برنامه هفتم

بر اساس اهداف برنامه هفتم توسعه، ایران باید طی سال‌های آینده ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر را به شکل قابل توجهی افزایش دهد. اگرچه روند توسعه این نیروگاه‌ها در دو سال اخیر شتاب گرفته است. اما تحقق اهداف تعیین‌شده به تسهیل دسترسی سرمایه‌گذاران خرد به منابع مالی و ابزارهای نوین سرمایه‌گذاری، تامین پایدار ارز و تجهیزات مورد نیاز پروژه‌ها، توسعه شبکه انتقال و توزیع برق متناسب با رشد نیروگاه‌های پراکنده؛ ایجاد ثبات در سیاست‌های خرید برق و مقررات سرمایه‌گذاری وابسته است

چشم‌انداز

مجموع پیام‌های مطرح‌شده در دهمین کنفرانس انرژی‌های تجدیدپذیر نشان می‌دهد سیاست‌گذار، بخش خصوصی و مجلس بر ضرورت توسعه سریع انرژی‌های پاک اتفاق نظر دارند. با این حال، عبور از ظرفیت ۵۴۰۰ مگاوات را نمی‌توان پایان مسیر دانست؛ بلکه آغاز مرحله‌ای است که در آن موفقیت صنعت تجدیدپذیر بیش از هر زمان دیگری به اصلاح سازوکارهای مالی، مشارکت مردم، توسعه زیرساخت‌های شبکه و ثبات سیاست‌گذاری وابسته خواهد بود.

اگر این موانع برطرف شود، انرژی‌های تجدیدپذیر می‌توانند علاوه بر کاهش ناترازی برق، به یکی از مهم‌ترین موتورهای جذب سرمایه، توسعه فناوری و ارتقای امنیت انرژی کشور در سال‌های آینده تبدیل شوند.