مناقشه بر سر کیفیت پنلهای خورشیدی وارداتی
در هفتههای اخیر انتقادهایی نسبت به کیفیت پنلهای خورشیدی وارداتی و نحوه اجرای برنامه توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر در کشور مطرح شده است.
به گزارش برق مدیا، برخی کارشناسان معتقدند بخشی از تجهیزات واردشده از کیفیت مطلوب برخوردار نیست و در حالی که کشورهای مختلف از نسلهای جدیدتر پنلهای خورشیدی استفاده میکنند، ایران به سمت واردات محصولات کمکیفیتتر رفته و پولی که صرف واردات پنل شده، هدر رفته است.
در مقابل سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا) این انتقادها را رد کرده و از روند توسعه انرژیهای تجدیدپذیر دفاع میکند.
ساتبا اعلام کرده است که اگرچه بخش عمده پنلهای مورد استفاده در پروژههای جدید از چین تامین میشوند، اما چینی بودن یک محصول الزاما به معنای بیکیفیت بودن آن نیست. به گفته این سازمان، کیفیت تجهیزات بر اساس استانداردهای فنی و نظامهای کنترل کیفی ارزیابی میشود و در تمامی پروژهها نظارت مستمر بر عملکرد تجهیزات وجود دارد.
این سازمان برآورد کرده است که بهرهبرداری از ۵۲۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر سالانه بیش از ۱۰ میلیارد کیلوواتساعت برق تولید خواهد کرد؛ رقمی که به صرفهجویی حدود ۳ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی، ۲.۳ میلیون مترمکعب آب و کاهش بیش از ۷ میلیون تن انتشار دیاکسیدکربن منجر میشود.
انحصار در واردات
هر چند که ساتبا با اشاره به اینکه کشورهای توسعهیافته همچون ایالات متحده، آلمان، اسپانیا، استرالیا و حتی امارات متحده عربی و عربستان سعودی هم بخش قابل توجهی از نیروگاههای خورشیدی خود را با استفاده از پنلهای ساخت چین احداث کردهاند، از واردات پنلهای چینی دفاع کرده است اما کریم کبیری، کارشناس و فعال حوزه انرژی، معتقد است مسئله اصلی صرفا کیفیت پنلهای وارداتی نیست، بلکه نحوه سیاستگذاری و ساختار تامین تجهیزات در کشور، محل انتقاد است.
او در گفتوگو با «برق مدیا» توضیح داده است که سیاست واردات یکپارچه تجهیزات خورشیدی که از سوی دولت دنبال شده، زمینه ایجاد انحصار و رانت را فراهم کرده و این در حالیست که به جای سپردن واردات به چند مجموعه محدود، باید تولیدکنندگان داخلی در مرکز زنجیره تامین قرار میگرفتند تا ضمن افزایش ظرفیت تولید، نیاز کشور نیز از طریق واردات هدفمند تامین میشد.
نظام نظارت و احتمال فساد
کبیری در بخش دیگری از سخنان خود، ضعف نظارت بر واردات را یکی از مشکلات مزمن اقتصاد ایران دانست و مدعی شد که نبود نظارت موثر میتواند زمینه ورود کالاهای بیکیفیت را فراهم کند.
او با اشاره به تجربیات مشابه در برخی صنایع دیگر گفت که در صورت نبود شفافیت و رقابت، احتمال شکلگیری رانت و فساد در فرآیندهای وارداتی افزایش مییابد.
این فعال حوزه انرژی راهکار اصلی را کوچکتر شدن نقش دولت و واگذاری بیشتر امور به بخش خصوصی رقابتی میداند.
سه رویکرد متفاوت در توسعه صنعت خورشیدی
کبیری در ادامه، در تحلیل وضعیت فعلی، سه رویکرد متفاوت را در حوزه توسعه انرژی خورشیدی برشمرده و توضیح داده که رویکرد نخست که در حال حاضر توسط دولت دنبال میشود، بر واردات متمرکز است و به دلیل انحصار موجود با انتقادهایی مواجه شده است. رویکرد دوم، مدل مورد استفاده بخش خصوصی است که به گفته او از طریق واردات تجهیزات باکیفیت و متناسب با نیاز پروژهها عمل میکند.
او اما از رویکرد سومی دفاع میکند؛ مدلی که در آن واردات از مسیر تولیدکنندگان داخلی انجام شود تا ضمن تامین تجهیزات، زمینه انتقال فناوری، افزایش اشتغال و ایجاد ارزش افزوده در داخل کشور نیز فراهم شود.
فارغ از اینکه انتقادهای مطرحشده درباره کیفیت بخشی از تجهیزات وارداتی تا چه اندازه درست یا نادرست باشد، به نظر میرسد مسئله اصلی صنعت خورشیدی ایران نه «واردات یا عدم واردات»، بلکه «نحوه واردات و ساختار توسعه این صنعت» است.
آنچه اهمیت دارد، وجود رقابت، شفافیت، نظارت و امکان دسترسی سرمایهگذاران به بهترین فناوریها با مناسبترین قیمت است؛ موضوعی که بخش خصوصی در سالهای اخیر نشان داده توانایی تحقق آن را دارد.
به نظر میرسد موفقترین مسیر برای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در ایران، نه انحصار دولتی و نه قطع کامل واردات، بلکه اتکا به بخش خصوصی رقابتی و استفاده از ظرفیت تولیدکنندگان داخلی در فرآیند تامین و توسعه فناوری است؛ رویکردی که میتواند همزمان به افزایش بهرهوری، اشتغالزایی، توسعه صنعتی و تأمین پایدار برق کشور منجر شود.