دریاها؛ موتور جدید گذار انرژی در اروپا

به گزارش برق مدیا، اتحادیه اروپا با تدوین راهبرد «انرژی‌های تجدیدپذیر فراساحلی» تلاش کرده است از ظرفیت عظیم دریاهای پیرامونی خود برای تولید برق پاک در مقیاس صنعتی استفاده کند.

این راهبرد نه‌تنها یک برنامه زیست‌محیطی، بلکه بخشی از سیاست امنیت انرژی و رقابت‌پذیری صنعتی اروپا به شمار می‌رود. در چارچوب این سیاست، منابع مختلف انرژی دریایی شامل باد فراساحلی، انرژی موج، انرژی جزر و مد و سایر فناوری‌های نوظهور اقیانوسی به عنوان پایه‌های تولید برق آینده اروپا معرفی شده‌اند. اتحادیه اروپا با برخورداری از پنج حوضه دریایی بزرگ شامل دریای شمال، بالتیک، مدیترانه، اقیانوس اطلس و دریای سیاه ظرفیت قابل توجهی برای توسعه این فناوری‌ها در اختیار دارد. همین تنوع جغرافیایی سبب شده است دریاها به‌تدریج به یکی از مهم‌ترین منابع بالقوه تولید برق در اروپا تبدیل شوند.

یکی از مهم‌ترین دلایل تمرکز اروپا بر انرژی فراساحلی، ویژگی‌های فنی مطلوب باد در دریا است. بادهای دریایی معمولاً قوی‌تر، پایدارتر و قابل پیش‌بینی‌تر از بادهای خشکی هستند. این ویژگی باعث می‌شود نیروگاه‌های بادی فراساحلی ضریب ظرفیت بالاتری داشته باشند و بتوانند برق پایدارتر و اقتصادی‌تری تولید کنند. افزون بر این، توسعه این منابع به کاهش وابستگی اروپا به واردات سوخت‌های فسیلی کمک می‌کند؛ موضوعی که پس از بحران‌های انرژی و تنش‌های ژئوپلیتیک اخیر اهمیت بیشتری یافته است.

اتحادیه اروپا برای توسعه این بخش اهداف بسیار بلندپروازانه‌ای تعیین کرده است. بر اساس برنامه‌های اعلام‌شده، ظرفیت باد فراساحلی باید تا سال 2030 به حدود 60 گیگاوات برسد و تا سال 2050 به حدود 300 گیگاوات افزایش یابد.

همچنین برای انرژی‌های اقیانوسی هدف «حدود یک گیگاوات تا سال 2030» در نظر گرفته شده است. این در حالی است که ظرفیت فعلی باد فراساحلی اروپا در سال‌های اخیر حدود 19 گیگاوات بوده و برای دستیابی به اهداف تعیین‌شده باید رشد چند برابری در توسعه پروژه‌ها رخ دهد.

تحقق این اهداف بدون ایجاد زیرساخت‌های انتقال مناسب ممکن نیست. به همین دلیل، اروپا به‌طور گسترده در حال توسعه شبکه‌های برق فراساحلی است. این شبکه‌ها شامل کابل‌های HVDC زیردریایی، هاب‌های انرژی دریایی و اتصال شبکه‌های برق کشورهای مختلف هستند. چنین ساختاری امکان انتقال برق تولیدی بین کشورها و استفاده بهینه از منابع بادی در مناطق مختلف را فراهم می‌کند. در واقع، در مدل آینده اروپا شبکه‌های دریایی به یک سیستم برق منطقه‌ای تبدیل خواهند شد که تولید و مصرف برق را در سطح قاره متعادل می‌کند.

ویژگی مهم دیگر راهبرد اروپا، همکاری منطقه‌ای در توسعه انرژی فراساحلی است. پروژه‌ها به‌صورت جداگانه توسط هر کشور اجرا نمی‌شوند، بلکه در قالب همکاری‌های منطقه‌ای در حوزه‌هایی مانند دریای شمال، بالتیک، اطلس و مدیترانه*توسعه می‌یابند. در این چارچوب، کشورها اهداف مشترک تعیین می‌کنند و شبکه‌های مشترک انتقال برق ایجاد می‌کنند. قانون «TEN‑E» نیز به‌عنوان یکی از ابزارهای سیاستی اتحادیه اروپا، توسعه زیرساخت‌های فرامرزی و جذب سرمایه برای این پروژه‌ها را تسهیل می‌کند.

با وجود این چشم‌انداز بزرگ، توسعه انرژی فراساحلی با چالش‌های قابل توجهی نیز روبه‌رو است. فرآیندهای طولانی صدور مجوز، هزینه‌های بالای سرمایه‌گذاری، محدودیت‌های زنجیره تأمین و نگرانی‌های زیست‌محیطی از جمله موانع اصلی محسوب می‌شوند. نصب توربین‌ها، کابل‌های زیردریایی و تجهیزات دریایی به سرمایه‌گذاری‌های کلان و فناوری‌های پیچیده نیاز دارد. از سوی دیگر، فعالیت در اکوسیستم‌های دریایی مستلزم مدیریت دقیق اثرات زیست‌محیطی است.

برای پاسخ به این چالش‌ها، اتحادیه اروپا مجموعه‌ای از سیاست‌های حمایتی را در دستور کار قرار داده است. این اقدامات شامل تسهیل فرآیندهای صدور مجوز، برنامه‌ریزی فضایی دریایی، حمایت‌های مالی از پروژه‌ها و افزایش امنیت زیرساخت‌های انرژی دریایی است.

همچنین اروپا سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در توسعه فناوری‌های نوین مانند توربین‌های بادی شناور انجام داده است؛ فناوری‌ای که امکان نصب توربین‌ها در آب‌های عمیق و دور از ساحل را فراهم می‌کند و ظرفیت توسعه انرژی بادی را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهد.

در کنار باد فراساحلی، اروپا به توسعه انرژی‌های اقیانوسی نیز توجه دارد. «انرژی موج و جزر و مد» از جمله منابعی هستند که می‌توانند برق پایدار و قابل پیش‌بینی تولید کنند، هرچند این فناوری‌ها

هنوز در مراحل اولیه توسعه قرار دارند. با این حال، بسیاری از تحلیلگران معتقدند در صورت پیشرفت فناوری و کاهش هزینه‌ها، این منابع می‌توانند در آینده سهم مهمی در سبد انرژی اروپا داشته باشند.

از منظر اقتصادی و صنعتی نیز انرژی فراساحلی برای اروپا اهمیت ویژه‌ای دارد. اتحادیه اروپا یکی از قطب‌های اصلی تولید توربین‌های بادی دریایی، کابل‌های انتقال و تجهیزات نصب فراساحلی محسوب می‌شود و بخش قابل توجهی از بازار جهانی این صنعت را در اختیار دارد. توسعه این بخش علاوه بر تأمین انرژی پاک، می‌تواند به ایجاد اشتغال، توسعه فناوری و رشد اقتصادی مناطق ساحلی اروپا کمک کند.

در یک نگاه کلان، راهبرد انرژی اروپا بر تقسیم جغرافیایی تولید انرژی استوار شده است:

در خشکی، انرژی خورشیدی و بادی زمینی توسعه می‌یابد و در دریا، باد فراساحلی و انرژی‌های اقیانوسی نقش اصلی را ایفا می‌کنند. این دو حوزه در کنار یکدیگر یک سیستم یکپارچه انرژی را شکل می‌دهند که هدف نهایی آن کاهش انتشار کربن و دستیابی به بی‌طرفی اقلیمی تا سال 2050 است.

در مجموع، راهبرد «انرژی‌های تجدیدپذیر فراساحلی» نشان می‌دهد اتحادیه اروپا در حال اجرای یکی از بزرگ‌ترین برنامه‌های تحول انرژی در جهان است؛ برنامه‌ای که بر توسعه گسترده نیروگاه‌های بادی دریایی، ایجاد شبکه‌های برق فرامرزی، توسعه فناوری‌های نوین و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای استوار است.

با این حال، موفقیت این طرح به سه عامل کلیدی وابسته خواهد بود: سرمایه‌گذاری گسترده، تسریع اجرای پروژه‌ها و هماهنگی مؤثر میان کشورهای ساحلی اروپا.