جدال ۵ هزار مگاواتی؛ از آمار گرفته تا کیفیت و کارآمدی
عبور ظرفیت منصوبه نیروگاههای تجدیدپذیر کشور از مرز ۵ هزار مگاوات، اگرچه از سوی دولت بهعنوان یک دستاورد مهم در توسعه انرژیهای پاک معرفی شد، اما همزمان با موجی از انتقادها روبهرو شده است.
اعلام وزارت نیرو و سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا) مبنی بر عبور ظرفیت منصوبه نیروگاههای تجدیدپذیر کشور از مرز ۵ هزار مگاوات، اگرچه از سوی دولت بهعنوان یک دستاورد مهم در توسعه انرژیهای پاک معرفی شد، اما همزمان موجی از انتقادها درباره کیفیت تجهیزات، میزان تولید واقعی برق، هزینههای سرمایهگذاری و نحوه اجرای این پروژهها را به دنبال داشته است.
۵ هزار مگاوات، آغاز یک تحول ساختاری
معاون برنامهریزی و نوآوری ساتبا، این اتفاق را نشانه ورود انرژیهای پاک به متن نظام انرژی کشور دانسته و گفته اکنون حدود پنج درصد ظرفیت منصوبه تولید برق ایران به منابع تجدیدپذیر اختصاص یافته و هدف سیاستگذار دیگر صرفا افزایش ظرفیت نصبشده نیست، بلکه طراحی نظام انرژی آینده با محوریت پایداری، تابآوری، هوشمندسازی و امنیت انرژی است.
مهمترین نقدهای مطرح شده
همزمان با اعلام این آمار، برخی کارشناسان صنعت برق و فعالان حوزه انرژی نسبت به ابعاد مختلف این توسعه ابراز تردید کردند.
ابهام درباره کیفیت پنلهای خورشیدی وارداتی و احتمال ورود تجهیزات فاقد استانداردهای لازم، تفاوت میان ظرفیت اسمی نصبشده و تولید واقعی برق و کمرنگ بودن نقش تولیدکنندگان داخلی در زنجیره تامین تجهیزات و وابستگی به واردات مهمترین محورهای انتقادها هستند.
برخی منتقدان همچنین با استناد به هشدارهای منتشرشده از سوی سازمان ملی استاندارد، خواستار شفافسازی درباره نحوه کنترل کیفیت پنلهای وارداتی شدند.
ساتبا به این انتقادها پاسخ داده و اعلام کرده که کنترل کیفیت تجهیزات وارداتی بر اساس فرآیندهای مشخص و استانداردهای فنی انجام میشود و صرف چینی بودن پنلهای خورشیدی به معنای بیکیفیت بودن آنها نیست؛ زیرا بخش عمده تولید جهانی پنلهای خورشیدی نیز در چین انجام میشود.
این سازمان همچنین درباره اختلاف میان ظرفیت نصبشده و تولید واقعی توضیح داد که در نیروگاههای خورشیدی و بادی، میزان تولید تابع «ضریب ظرفیت» است و نباید ظرفیت اسمی با انرژی تولیدی مقایسه مستقیم شود.
این پاسخ هم البته با واکنشهایی روبهرو شده و برخی کارشناسان با تاکید بر اینکه چینی بودن یا نبودن پنلها به تنهایی مطرح نیست، یادآوری کردهاند که بر کیفیت تجهیزات وارداتی و میزان نظارت بر واردات نقد وارد است.
حتی مهدی عربصادق، کارشناس دیپلماسی انرژی، با اشاره به هشدارهای سازمان ملی استاندارد درباره وجود برخی پنلهای فاقد استاندارد در بازار، خواستار انتشار مستندات مربوط به گواهینامههای بینالمللی تجهیزات وارداتی شد.
از سوی دیگر او درباره میزان واقعی تولید برق تجدیدپذیرها نیز با طرح این پرسش که اگر ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر به بیش از ۵ هزار مگاوات رسیده است، چرا رشد تولید برق متناسب با این افزایش ظرفیت نبوده و آمار تولید انرژی با همان نسبت افزایش نیافته است؟ آمار تولید برق تجدیدپذیر را زیر سوال برده است.
دو روایت از یک آمار
در مجموع، اختلاف دیدگاه میان ساتبا و منتقدان بیش از آنکه بر اصل توسعه انرژیهای تجدیدپذیر متمرکز باشد، بر نحوه اجرای این سیاستها، کیفیت تجهیزات، میزان شفافیت، هزینههای سرمایهگذاری و کارآمدی پروژهها متمرکز است.
ساتبا توسعه تجدیدپذیرها را ضرورتی برای امنیت انرژی، کاهش مصرف سوخت و حرکت به سمت اقتصاد کمکربن میداند؛ در مقابل، منتقدان معتقدند بدون شفافسازی درباره کیفیت تجهیزات، میزان تولید واقعی، نحوه هزینهکرد منابع و فرآیندهای نظارتی، صرف اعلام افزایش ظرفیت نصبشده نمیتواند معیار کافی برای ارزیابی موفقیت این سیاست باشد.
بنابراین، به نظر میرسد ادامه این بحث بیش از هر چیز نیازمند انتشار دادههای شفاف درباره عملکرد واقعی نیروگاههای تجدیدپذیر، کیفیت تجهیزات مورد استفاده و گزارشهای مستند از میزان تولید، صرفهجویی سوخت و بازده اقتصادی پروژهها باشد؛ موضوعی که میتواند بسیاری از ابهامات مطرحشده را روشن کند.