هشدار از انگلیس برای بازار برق خورشیدی؛ افزایش آتش‌سوزی پنل‌ها با سرعتی عجیب

به گزارش برق مدیا، این در حالی است که تعداد سامانه‌های خورشیدی نصب‌شده در همین بازه ۵۲ درصد افزایش یافته است؛ شکافی که نگرانی‌ها درباره کیفیت نصب، کابل‌کشی، اتصالات و الزامات ایمنی سامانه‌های خورشیدی را افزایش داده است.

گسترش سریع انرژی خورشیدی در انگلیس در حالی ادامه دارد که داده‌های جدید درباره حوادث مرتبط با سامانه‌های فتوولتائیک، توجه‌ها را به یک بخش کمتر دیده‌شده از توسعه این فناوری جلب کرده است: ایمنی.

بررسی جدید شرکت بیمه QBE  بر پایه داده‌های جمع‌آوری‌شده از سازمان‌های آتش‌نشانی بریتانیا نشان می‌دهد تعداد حریق‌های مرتبط با پنل‌های خورشیدی در فاصله سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵   از ۹۱ مورد به ۲۱۲ مورد رسیده است. به بیان دیگر، طی این سه سال تعداد این حوادث ۱۳۳ درصد افزایش یافته است.

در مقابل، تعداد سامانه‌های خورشیدی نصب‌شده در انگلیس در همین بازه حدود   ۵۲ درصد بیشتر شده است. به این ترتیب، رشد حریق‌های مرتبط با سامانه‌های خورشیدی بیش از دو برابر رشد تعداد نصب‌ها بوده است.

۲۱۲ آتش‌سوزی در سال ۲۰۲۵

آمار سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد این روند همچنان ادامه دارد. بر اساس داده‌های QBE، در این سال   ۲۱۲ مورد آتش‌سوزی مرتبط با سامانه‌های خورشیدی ثبت شده است؛ در حالی که تعداد حوادث در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۵۵ مورد بود.

یعنی تنها در یک سال، از ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵، تعداد حوادث حدود ۳۷ درصد افزایش یافته است.

در همین فاصله، تعداد سامانه‌های نصب‌شده نیز افزایش داشته، اما رشد آن حدود ۱۶ درصد بوده است.

این اختلاف باعث شده QBE هشدار دهد که تعداد آتش‌سوزی‌های مرتبط با سامانه‌های خورشیدی با سرعتی بیشتر از رشد نصب آنها افزایش یافته است.

آیا خود پنل‌ها آتش می‌گیرند؟

نکته مهم در خواندن این آمار آن است که نباید همه ۲۱۲ مورد را به معنای «آتش گرفتن خود پنل» تلقی کرد.

در سامانه‌های خورشیدی، مجموعه‌ای از تجهیزات شامل پنل، کابل‌های DC، کانکتورها، اینورتر، تجهیزات حفاظتی و در سامانه‌های مجهز به ذخیره‌ساز، باتری وجود دارد. نقص در هر یک از این اجزا می‌تواند به حادثه منجر شود.

داده‌های QBE نیز همین موضوع را نشان می‌دهد. در سال ۲۰۲۵، کابل‌ها و اتصالات DC   در میان مهم‌ترین عوامل شناسایی‌شده در حوادث قرار داشتند. پس از آن نیز خود پنل‌ها، بانک‌های باتری و اینورترها قرار گرفته‌اند.

بنابراین، بخش مهمی از مسئله به جای آنکه صرفاً به فناوری PV مربوط باشد، به کیفیت طراحی، نصب، اتصال و نگهداری سیستم بازمی‌گردد.

خطر اصلی؛ نصب غیراصولی و اتصالات معیوب

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها در سامانه‌های خورشیدی، اتصالات الکتریکی است. شل بودن اتصال، آسیب‌دیدگی کابل، انتخاب نامناسب تجهیزات یا اجرای غیراصولی می‌تواند باعث ایجاد حرارت یا   قوس الکتریکی (Arc Fault) شود. از آنجا که پنل‌ها برق DC تولید می‌کنند، مدیریت این نوع خطاهای الکتریکی اهمیت ویژه‌ای دارد.

به همین دلیل، افزایش تعداد نصب‌ها بدون افزایش همزمان ظرفیت نیروی متخصص، بازرسی و استانداردهای کنترل کیفیت می‌تواند ریسک حوادث را افزایش دهد.

این مسئله برای ساختمان‌های مسکونی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بخش قابل‌توجهی از سامانه‌های جدید روی سقف خانه‌ها نصب می‌شوند.

فقط خانه‌ها در معرض خطر نیستند

از مجموع ۲۱۲ حادثه ثبت‌شده در سال گذشته میلادی، ۱۰۲ مورد در ساختمان‌های مسکونی رخ داده است.

اما ساختمان‌های تجاری و صنعتی نیز سهم قابل توجهی دارند. اهمیت این موضوع از آنجا بیشتر می‌شود که سقف انبارها، کارخانه‌ها و ساختمان‌های تجاری به دلیل وسعت زیاد، یکی از گزینه‌های جذاب برای نصب پنل خورشیدی هستند.

در چنین ساختمان‌هایی، گسترش آتش در سقف می‌تواند پیامدهای اقتصادی بسیار بیشتری از یک حادثه محدود خانگی داشته باشد.

انگلیس در حال افزایش استانداردهای ایمنی

افزایش حوادث در شرایطی اتفاق افتاده که انگلیس قصد دارد توسعه انرژی خورشیدی را با سرعت بسیار بیشتری ادامه دهد.

دولت این کشور در Solar Roadmap هدف دستیابی به   ۴۵ تا ۴۷ گیگاوات ظرفیت خورشیدی تا سال ۲۰۳۰   را تعیین کرده است؛ در حالی که ظرفیت خورشیدی انگلیس در زمان تدوین این برنامه کمی بیش از ۱۸ گیگاوات بوده است.

حتی طبق این نقشه راه، در صورت فراهم شدن ظرفیت شبکه، امکان رسیدن ظرفیت خورشیدی به حدود   ۵۴ تا ۵۷ گیگاوات   نیز مطرح شده است.

بنابراین قرار نیست توسعه خورشیدی متوقف شود؛ برعکس، برنامه دولت افزایش سریع ظرفیت است.

اما همزمان، دولت در حال بازنگری مقررات ایمنی ساختمان نیز هست.

این موضوع نشان می‌دهد مسئله ایمنی پنل‌های خورشیدی از سطح هشدار یک شرکت بیمه فراتر رفته و وارد حوزه   مقررات رسمی ساختمان شده است.

باتری‌ها؛ ریسک جدید سامانه‌های خورشیدی

با توسعه ذخیره‌سازی انرژی، یک عامل دیگر نیز به سامانه‌های خورشیدی اضافه شده است: باتری.

سامانه‌های خورشیدی مجهز به باتری می‌توانند انرژی تولیدشده در طول روز را ذخیره و در زمان نیاز مصرف کنند، اما باتری‌های لیتیوم‌یونی در صورت نقص شدید یا آسیب می‌توانند دچار فرار حرارتی (Thermal Runaway) شوند.

در نتیجه، با افزایش استفاده از سیستم‌های خورشیدی به همراه ذخیره‌ساز، استانداردهای ایمنی باتری، محل نصب، تهویه و تجهیزات حفاظتی نیز اهمیت پیدا می‌کند.

 فناوری خورشیدی ذاتا ناایمن نیست

البته از داده‌های QBE نباید نتیجه گرفت که «انرژی خورشیدی فناوری خطرناکی است».

حتی یک مطالعه رسمی جدید دولت انگلیس درباره سامانه‌های   Plug-in Solar   که در ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شده، نشان داد نمونه‌های آزمایش‌شده در شرایط مورد بررسی می‌توانند به شکل ایمن در تاسیسات برق خانگی کار کنند. در این آزمایش‌ها رفتار پایدار و عملکرد مناسب تجهیزات حفاظتی مشاهده شد.

با این حال، مطالعه مذکور تفاوت‌هایی در عملکرد محصولات موجود در بازار، از جمله در   محدودسازی صادرات برق و سازگاری الکترومغناطیسی   پیدا کرد و بر لزوم مشخصات فنی مناسب برای بازار انگلیس تاکید کرد.

بنابراین مسئله را باید دقیق‌تر دید:

خطر اصلی الزاماً خود انرژی خورشیدی نیست؛ بلکه کیفیت تجهیزات، طراحی، نصب، سیم‌کشی، حفاظت، نگهداری و استانداردهای ایمنی ساختمان است.

یک هشدار برای بازارهای در حال توسعه خورشیدی

تجربه انگلیس از این جهت اهمیت دارد که این کشور همزمان با افزایش نگرانی‌های ایمنی، قصد دارد ظرفیت خورشیدی خود را به‌شدت افزایش دهد.

این تجربه یک سوال مهم برای سایر کشورهایی که به دنبال توسعه سریع انرژی خورشیدی هستند ایجاد می‌کند:

آیا سرعت توسعه پنل‌های خورشیدی با سرعت توسعه استانداردهای ایمنی و نظام بازرسی همگام است؟ 

در انگلیس، تعداد سامانه‌های خورشیدی بین   ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ حدود ۵۲ درصد افزایش   یافته، اما تعداد آتش‌سوزی‌های مرتبط با آنها در همین بازه   ۱۳۳ درصد   بیشتر شده است.

البته این آمار به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که افزایش نصب پنل‌ها علت مستقیم افزایش حریق‌ها بوده است؛ عوامل دیگری مانند سن سامانه‌ها، کیفیت تجهیزات، نحوه نصب، نگهداری و تغییر ترکیب فناوری‌ها نیز می‌توانند نقش داشته باشند.

اما اختلاف رشد دو شاخص به اندازه‌ای هست که موضوع ایمنی را به یک مسئله جدی در مسیر توسعه خورشیدی تبدیل کند.

 چرا این موضوع برای ایران مهم است؟

این تجربه برای ایران نیز قابل توجه است؛ به‌ویژه در شرایطی که توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و نصب سامانه‌های کوچک و پشت‌بامی در دستور کار قرار گرفته است.

اگر قرار باشد تعداد زیادی سامانه خورشیدی روی ساختمان‌های مسکونی، تجاری و صنعتی نصب شود، سیاست توسعه انرژی خورشیدی باید همزمان به چند سوال پاسخ دهد:

چه کسی صلاحیت نصب سامانه خورشیدی را دارد؟

آیا همه نصاب‌ها ملزم به رعایت استاندارد مشخصی هستند؟

بازرسی بعد از نصب چگونه انجام می‌شود؟ 

تجربه انگلیس نشان می‌دهد توسعه خورشیدی فقط پروژه نصب پنل نیست؛ یک زنجیره کامل از طراحی و نصب تا نگهداری، بازرسی، بیمه و ایمنی آتش‌نشانی را درگیر می‌کند.

پیام اصلی تجربه انگلیس برای کشورهایی مانند ایران روشن است: اگر قرار است تولید برق خورشیدی با سرعت بالا توسعه پیدا کند، استاندارد ایمنی، آموزش نصاب، بازرسی و آمادگی آتش‌نشانی نیز باید با همان سرعت توسعه پیدا کند.