جهان در آستانه یک تغییر تاریخی در تولید برق

به گزارش برق مدیا، آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی کرد مصرف برق جهان طی دو سال آینده با سرعت بیشتری افزایش یابد؛ رشدی که از یک‌سو تحت تاثیر توسعه صنایع، خودروهای برقی، سامانه‌های سرمایشی و مراکز داده قرار دارد و از سوی دیگر، ساختار شبکه‌های برق را برای مدیریت نوسان قیمت انرژی و افزایش سهم منابع تجدیدپذیر به چالش می‌کشد.

 بر اساس تازه‌ترین گزارش آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، رشد مصرف برق جهان که در سال ۲۰۲۵ حدود ۳ درصد برآورد شده بود، در سال ۲۰۲۶ به ۳.۶ درصد و در سال ۲۰۲۷ به ۳.۸ درصد خواهد رسید. بر این اساس، میزان مصرف برق جهان از حدود ۲۸ هزار و ۶۰۰ تراوات‌ساعت در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۰ هزار و ۷۰۰ تراوات‌ساعت در سال ۲۰۲۷ افزایش خواهد یافت.

این رشد در شرایطی رخ می‌دهد که بازارهای جهانی انرژی همچنان با پیامدهای بحران‌های ژئوپلیتیکی، نوسان قیمت سوخت و اختلال در زنجیره تامین گاز طبیعی مواجه هستند.

شوک گازی و آزمون دوباره امنیت انرژی

به گزارش IEA، اختلال در جریان انتقال گاز طبیعی مایع‌شده (LNG) از مسیر تنگه هرمز باعث افزایش قیمت گاز در بازارهای آسیا و اروپا شده و قیمت‌ها را به بالاترین سطح خود از بحران انرژی سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ رسانده است.

افزایش هزینه تولید برق از نیروگاه‌های گازی در برخی کشورها، دولت‌ها را به اجرای اقدام‌های اضطراری برای کاهش مصرف انرژی واداشته است. با این حال، ورود محموله‌های جدید LNG، به‌ویژه از آمریکای شمالی، تا حدی فشار موجود در بازار را کاهش داده است.

در برخی کشورهای آسیایی و اروپایی نیز افزایش قیمت گاز باعث تغییر سوخت نیروگاه‌ها و بازگشت نسبی به استفاده بیشتر از زغال‌سنگ شده است. با این حال، رشد تولید برق از منابع تجدیدپذیر به تنوع‌بخشی سبد انرژی و کاهش آسیب‌پذیری سیستم‌های برق کمک کرده است.

تجدیدپذیرها در مسیر تبدیل شدن به بزرگترین منبع تولید برق جهان

یکی از مهم‌ترین پیش‌بینی‌های گزارش IEA، عبور انرژی‌های تجدیدپذیر از زغال‌سنگ به عنوان بزرگ‌ترین منبع تولید برق جهان در سال ۲۰۲۶ است.

بر اساس این گزارش، تولید برق تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۶ بیش از ۸ درصد افزایش خواهد یافت و سهم این منابع از تولید برق جهان از ۳۳ درصد در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۷ درصد در سال ۲۰۲۷ خواهد رسید.

این تحول در حالی رخ می‌دهد که زغال‌سنگ برای دهه‌ها اصلی‌ترین منبع تولید برق جهان بوده است. رشد سریع انرژی خورشیدی و بادی، به‌ویژه در اقتصادهای بزرگ، باعث تغییر تدریجی ساختار تولید برق جهانی شده است.

خورشیدی؛ موتور اصلی رشد تولید برق جهان

طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، نیروگاه‌های خورشیدی فتوولتائیک همچنان سریع‌ترین رشد را در میان منابع تولید برق دارند.

تولید برق خورشیدی در سال ۲۰۲۶ حدود ۶۰۰ تراوات‌ساعت افزایش خواهد یافت؛ رشدی که مشابه رکورد ثبت‌شده در سال ۲۰۲۵ است.

بر اساس این پیش‌بینی، انرژی خورشیدی در سال ۲۰۲۶ با عبور از برق بادی، به دومین منبع بزرگ تولید برق تجدیدپذیر جهان پس از برق‌آبی تبدیل خواهد شد.

 چین، هند و اقتصادهای بزرگ؛ پیشران رشد تقاضای برق

افزایش مصرف برق تنها محدود به کشورهای توسعه‌یافته نیست و اقتصادهای بزرگ جهان سهم قابل توجهی در این رشد دارند.

در چین، رشد تقاضای برق در سال ۲۰۲۶ به حدود ۵.۵ درصد خواهد رسید. افزایش فعالیت‌های صنعتی، توسعه تولیدات مرتبط با فناوری‌های نوین و گسترش استفاده از خودروهای برقی از مهم‌ترین عوامل این افزایش عنوان شده است.

در هند نیز پس از کاهش رشد مصرف در سال ۲۰۲۵ به دلیل شرایط آب‌وهوایی، انتظار می‌رود تقاضای برق در سال ۲۰۲۶ حدود ۷ درصد رشد کند.

در اقتصادهای پیشرفته نیز رشد مصرف ادامه خواهد داشت؛ به‌طوری که تقاضای برق در آمریکا و اتحادیه اروپا نزدیک به ۲ درصد افزایش خواهد یافت.

در مقابل، برخی بازارهای حساس به قیمت مانند پاکستان و بنگلادش به دلیل افزایش هزینه سوخت و مشکلات تامین LNG با فشار کاهشی بر مصرف برق مواجه خواهند شد.

نقش مراکز داده و خودروهای برقی در افزایش مصرف

یکی از عوامل مهم رشد تقاضای برق در سال‌های آینده، افزایش مصرف بخش‌های جدید مانند مراکز داده، هوش مصنوعی، زیرساخت‌های دیجیتال و حمل‌ونقل برقی است.

رشد سریع هوش مصنوعی و توسعه مراکز پردازش داده، نیاز به ظرفیت‌های جدید تولید برق و شبکه‌های انتقال را افزایش داده است. همزمان، گسترش خودروهای برقی نیز باعث شده مصرف برق از بخش حمل‌ونقل به یکی از عوامل جدید رشد تقاضا تبدیل شود.

افزایش قیمت برق و اهمیت انعطاف‌پذیری شبکه‌ها

گزارش IEA نشان می‌دهد شوک قیمت LNG تاثیر مستقیمی بر بازارهای برق داشته است.

در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶، متوسط قیمت برق عمده‌فروشی در اتحادیه اروپا و ژاپن بیش از ۳۰ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت. در مقابل، قیمت عمده‌فروشی برق در آمریکا تقریبا ثابت باقی ماند و در هند کمتر از ۱۰ درصد افزایش پیدا کرد.

همزمان با افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر، چالش جدیدی نیز در بازارهای برق شکل گرفته است: افزایش دفعات قیمت‌های منفی برق.

قیمت منفی زمانی رخ می‌دهد که تولید برق از تقاضا پیشی بگیرد و شبکه فاقد انعطاف کافی برای مدیریت مازاد تولید باشد. به گفته IEA، افزایش این پدیده نشان می‌دهد توسعه ذخیره‌سازها، باتری‌ها و برنامه‌های مدیریت مصرف به بخش جدایی‌ناپذیر آینده شبکه‌های برق تبدیل خواهد شد.

انتشار کربن؛ افزایش کوتاه‌مدت، ثبات در مسیر بلندمدت

بر اساس پیش‌بینی IEA، انتشار دی‌اکسیدکربن ناشی از تولید برق جهان در سال ۲۰۲۶ حدود یک درصد افزایش خواهد یافت؛ دلیل اصلی این موضوع افزایش استفاده از زغال‌سنگ در واکنش به قیمت بالای گاز طبیعی است.

با این حال، رشد سریع انرژی‌های تجدیدپذیر و افزایش تولید برق هسته‌ای باعث خواهد شد انتشار کربن بخش برق در سال ۲۰۲۷ رشد بیشتری نداشته باشد.

گزارش جدید آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد جهان وارد مرحله‌ای جدید از تحول صنعت برق شده است؛ مرحله‌ای که در آن رشد تقاضا به دلیل دیجیتالی‌شدن اقتصاد، توسعه خودروهای برقی و افزایش نیازهای سرمایشی ادامه خواهد داشت، اما همزمان سهم منابع تجدیدپذیر نیز به سرعت افزایش می‌یابد.

چالش اصلی سیستم‌های برق در سال‌های آینده تنها تامین ظرفیت تولید نخواهد بود، بلکه توانایی شبکه‌ها برای مدیریت نوسان تولید، ذخیره‌سازی انرژی و ایجاد انعطاف‌پذیری بیشتر تعیین‌کننده امنیت برق کشورها خواهد بود.