صنعت برق میان دو دیوار بدهی؛ از مطالبات ۲ هزار همتی تا ابربدهکاران صنعتی

به گزارش برق میدیا، تازه‌ترین آمارها از یک زنجیره پیچیده بدهی در صنعت برق حکایت دارد؛ از یک سو شرکت‌های فعال این صنعت با صدها هزار میلیارد تومان طلب انباشته مواجه‌اند و از سوی دیگر بخشی از منابع مالی مورد نیاز آنها نیز در قالب بدهی مشترکان، به‌ویژه صنایع بزرگ، وصول نشده است.

بررسی آخرین آمار مطالبات صنعت برق که از سوی سندیکای صنعت برق منتشر شده، نشان می‌دهد مجموع مطالبات تاییدشده و در حال بررسی این صنعت تا پایان سال ۱۴۰۴ به ۶۳۸ هزار میلیارد تومان رسیده است؛ رقمی که با احتساب ارزش روز مطالبات بر مبنای سال پایه ۱۴۰۴، به حدود ۲ هزار و ۹۷ هزار میلیارد تومان می‌رسد.

این فاصله میان رقم اسمی و ارزش واقعی مطالبات، نشان‌دهنده اثر تورم و کاهش ارزش پول بر منابع مالی شرکت‌های صنعت برق است؛ منابعی که در صورت وصول می‌توانست بخشی از نیازهای سرمایه‌گذاری و توسعه‌ای این صنعت را پوشش دهد.

مطالبات صنعت برق؛ ۶۳۸ هزار میلیارد تومان در صف تعیین تکلیف

براساس آمارهای موجود، از مجموع ۶۳۸ هزار میلیارد تومان مطالبات تاییدشده و در حال تایید صنعت برق،  ۱۹۰ هزار میلیارد تومان به تایید رسیده و  ۴۴۸ هزار میلیارد تومان همچنان در مراحل بررسی و تایید قرار دارد.

همچنین ارزش واقعی این مطالبات با محاسبه اثرات اقتصادی و تغییر ارزش پول، به بیش از ۲ هزار همت افزایش می‌یابد؛ موضوعی که نشان می‌دهد تاخیر در تسویه بدهی‌ها تنها یک مسئله حسابداری نیست، بلکه به مرور زمان هزینه مالی بیشتری به صنعت برق تحمیل می‌کند.

فقط یک‌سوم مطالبات تسویه شده است

بررسی روند تسویه مطالبات طی سال‌های گذشته هم نشان می‌دهد سرعت تعیین تکلیف بدهی‌ها همواره متناسب با حجم مطالبات ایجادشده نبوده است.

براساس آمار موجود، تا پایان سال ۱۴۰۴ تنها حدود ۳۳ درصد از مطالبات صنعت برق از طریق تسویه و تهاتر تعیین تکلیف شده و حدود ۶۷ درصد همچنان باقی مانده است.

عملکرد سالانه تسویه مطالبات نیز نوسان زیادی داشته است. بیشترین میزان تسویه مربوط به مطالبات سال ۱۳۹۴ با ۷۰ درصد بوده، در حالی که مطالبات سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ به ترتیب تنها ۱۴ و ۱۶ درصد تسویه شده‌اند.

این روند نشان می‌دهد اگرچه بخشی از بدهی‌ها از طریق روش‌هایی مانند تهاتر تعیین تکلیف شده، اما بخش بزرگی از مطالبات همچنان در انتظار پرداخت باقی مانده است.

سال‌های اخیر؛ کانون رشد مطالبات صنعت برق

یکی از نکات قابل توجه در ساختار مطالبات صنعت برق، تمرکز حجم بالایی از بدهی‌ها در سال‌های اخیر است.

براساس برآوردها، مطالبات مربوط به سال ۱۴۰۳ حدود ۱۸۹ هزار میلیارد تومان و مطالبات سال ۱۴۰۴ حدود ۲۵۸ هزار میلیارد تومان بوده است.

مجموع این دو رقم به حدود ۴۴۷ هزار میلیارد تومان می‌رسد؛ یعنی بخش عمده‌ای از مطالبات صنعت برق در همین دو سال اخیر شکل گرفته است.

این روند می‌تواند نشان‌دهنده افزایش فشارهای مالی بر زنجیره تولید، انتقال و توزیع برق باشد؛ زنجیره‌ای که برای ادامه فعالیت خود به جریان نقدینگی مستمر نیاز دارد.

بدهی مشترکان؛ یک حلقه دیگر در زنجیره مطالبات برق

در کنار مطالبات انباشته صنعت برق، بخش دیگری از چالش نقدینگی این صنعت به عدم وصول بهای برق مصرفی مشترکان بازمی‌گردد.

براساس گزارش دفتر تلفیق و اطلاعات مالی شرکت توانیر، مجموع مطالبات وصول‌نشده صنعت برق از مشترکان تا پایان خردادماه ۱۴۰۵ به ۱۱۱ هزار و ۶۱۱ میلیارد تومان رسیده است.

از این میزان،  ۶۰ هزار و ۶۴۱ میلیارد تومان مربوط به مشترکان شرکت‌های توزیع نیروی برق است.

 50 هزار و ۹۷۰ میلیارد تومان مربوط به مشترکان شرکت‌های برق منطقه‌ای و مصرف‌کنندگان بزرگ است.

این ارقام نشان می‌دهد بخشی از منابع مالی صنعت برق نه در حساب شرکت‌ها، بلکه در چرخه بدهی مشترکان باقی مانده است.

صنایع فلزی؛ بزرگ‌ترین بدهکاران برق

بررسی ترکیب بدهی مشترکان نشان می‌دهد صنایع بزرگ، سهم قابل توجهی از مطالبات وصول‌نشده صنعت برق را به خود اختصاص داده‌اند.

صنایع فلزی با ۶۵ هزار و ۳۲۲ میلیارد تومان بدهی در صدر فهرست بدهکاران قرار دارند؛ رقمی که حدود ۵۸.۵ درصد از کل مطالبات وصول‌نشده صنعت برق را شامل می‌شود.

اما نکته مهم‌تر، تمرکز این بدهی‌ها در تعداد محدودی از مشترکان است.

از میان بیش از ۲۸۵ هزار مشترک صنعتی، تنها ۲۳۳ مشترک در گروه ابربدهکاران صنعت برق قرار دارند.

مجموع بدهی این ۲۳۳ مشترک به ۳۵ هزار و ۹۵۵ میلیارد تومان می‌رسد؛ یعنی بخش کوچکی از مشترکان صنعتی، سهم قابل توجهی از بدهی‌های پرداخت‌نشده را ایجاد کرده‌اند.

بدهی‌ها چگونه به ناترازی برق وصل می‌شوند؟

مطالبات انباشته تنها یک مشکل مالی برای شرکت‌های برق نیست؛ بلکه می‌تواند پیامدهایی مستقیم بر عملکرد صنعت برق داشته باشد.

تاخیر در وصول منابع مالی می‌تواند، در کنار کاهش توان سرمایه‌گذاری شرکت‌ها،  اجرای پروژه‌های توسعه شبکه را کُند کرده و همچنین تامین تجهیزات و تعمیرات دوره‌ای را دشوارتر کند. این در حالیست که  جذابیت سرمایه‌گذاری در صنعت برق هم کاهش پیدا خواهد کرد.

در شرایطی که کشور با رشد مصرف برق و نیاز به افزایش ظرفیت تولید مواجه است، تداوم این چرخه بدهی می‌تواند فشار بیشتری بر صنعت برق وارد کند.

ضرورت اصلاح زنجیره مالی برق

آمارهای موجود نشان می‌دهد بحران مطالبات صنعت برق تنها به یک بدهکار یا یک بخش خاص محدود نیست؛ بلکه نتیجه شکل‌گیری یک زنجیره مالی پیچیده است که در آن، دولت، شرکت‌های برق، مشترکان و صنایع بزرگ هر کدام بخشی از این چرخه را تشکیل می‌دهند.

از یک سو صنعت برق برای توسعه و حفظ پایداری شبکه به منابع مالی نیاز دارد و از سوی دیگر بخشی از همین منابع در قالب مطالبات پرداخت‌نشده از دولت و مشترکان در گردش نیست.

تسریع در تعیین تکلیف مطالبات، افزایش شفافیت مالی، اصلاح سازوکارهای پرداخت و وصول به‌موقع بهای برق می‌تواند یکی از پیش‌نیازهای اصلی برای تقویت توان سرمایه‌گذاری و عبور پایدار صنعت برق از چالش‌های پیش‌رو باشد.