برق «قطعنشو»؛ راهحل ناترازی یا بحران تازه تولید؟
در حالی که سیاستگذاران کلان حوزه انرژی با تکیه بر سازوکارهای بورس انرژی از ایجاد بسترهای حمایتی و عرضه برق «تضمینشده» سخن میگویند، فعالان صنعتی از ناکارآمدی این ابزارها به دلیل جهش بیسابقه قیمتها و عدم همخوانی عرضه و تقاضا گلایه دارند.
به گزارش برق مدیا، با ورود به فصل اوج بار و تشدید بحران ناترازی انرژی، تعامل میان وزارت نیرو و بخش تولیدی کشور به یکی از چالشبرانگیزترین مباحث اقتصادی تبدیل شده است. در حالی که سیاستگذاران کلان حوزه انرژی با تکیه بر سازوکارهای بورس انرژی از ایجاد بسترهای حمایتی و عرضه برق «تضمینشده» سخن میگویند، فعالان صنعتی و تشکلهای صنفی از ناکارآمدی این ابزارها به دلیل جهش بیسابقه قیمتها و عدم همخوانی عرضه و تقاضا گلایه دارند.
معاون برق و انرژی وزارت نیرو از عرضه برق «قطعنشو» در بورس انرژی خبر میدهد و معتقد است که این روش میتواند مشکل بنگاههای تولید در تامین برق را برطرف کند. اما دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان معتقد است با افزایش قیمت برق، امکان و توان خرید از بورس انرژی از سوی بنگاههای صنعتی وجود ندارد و این موضوع باعث کاهش تولید و افزایش هزینهها میشود.
عرضه ۵۰۰ مگاوات برق «قطعنشو» در بورس انرژی
در این شرایط معاون برق و انرژی وزارت نیرو، از باقیماندن ۵۰۰ مگاوات ظرفیت از این نوع برق در بورس انرژی خبر داد. به گفته وی، این اقدام در راستای دستورهای ریاستجمهوری و سیاستهای وزیر نیرو جهت پشتیبانی ویژه از تولید و مدیریت بهینه مصرف انجام شده است.
وزارت نیرو بورس انرژی (بهویژه تابلوی برق آزاد و سبز) را بستری شفاف، رقابتی و مطمئن میداند که صنایع انرژیبر میتوانند با استفاده از آن، پایداری تامین انرژی خود را تضمین کنند. از نگاه دولت، وجود این ظرفیت مازاد فرصتی برای صنایع است تا فراتر از سهمیههای مدیریتی، برق مورد نیاز خود را بدون دغدغه قطعی تامین کنند.
در نقطه مقابل، علیاکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان، تصویر متفاوتی از وضعیت موجود ارائه میدهد. او به این نکته اشاره میکند که اگرچه تعاملات اولیه منجر به تعدیل محدودیتهای ۸۵ تا ۹۰ درصدی و تخصیص سهمیه ۴۰۰ مگاواتی برای صنعت سیمان شده است، اما هدایت صنایع به سمت بورس انرژی برای تامین مازاد نیاز (حدود ۳۰۰ مگاوات)، این صنعت را با بحران جدیدی روبهرو کرده و مشکلات خاص خود را دارد.
ارزیابی عملکرد بورس انرژی از دیدگاه فعالان صنعت سیمان، از دو چالش کلیدی پرده برمیدارد؛ اول، «شکاف عرضه و تقاضا» که ناشی از ناهمخوانی حجم برق عرضهشده با نیازهای واقعی و کلان واحدهای صنعتی است، و دوم، «پیشبینیناپذیری قیمتها» که به دلیل نوسانهای شدید بازار، توان برآورد هزینه و برنامهریزی مالی را از تولیدکنندگان سلب میکند.
چالشهای که موجب شده تا به گفته الوندیان، واحدهای سیمانی که پیش از این برای خرید ۱۳۰ مگاوات برق اقدام کرده بودند، به دلیل عدم توجیه اقتصادی و جهش هزینههای غیرضروری تولید، از خرید خود منصرف شوند.
تشدید بحران؛ خاموشی صنایع به ۲ روز در هفته رسید
ابعاد بحران انرژی تنها به ناکارآمدی بورس ختم نمیشود، بطوریکه آرمان خالقی، دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران (صمت)، با تایید وخامت اوضاع، از افزایشی رسمی سهمیه قطعی برق صنایع به دو روز در هفته خبر میدهد؛ محدودیتی که بیم آن میرود در ادامه فصل، به بازه زمانی عصر تا نیمهشب نیز گسترش یابد.
به گفته دبیرکل خانه صمت، در پاسخ به این ناترازی شدید، بخش خصوصی راهکاری تحت عنوان «طرح تعطیلی جایگزین» به دولت ارائه کرده است. بر اساس این طرح، پیشنهاد شده که روزهای خاموشی صنایع به عنوان روز تعطیل رسمی واحدهای تولیدی در نظر گرفته شود و در عوض، کارخانهها اجازه داشته باشند در روزهای تعطیل رسمی (مانند جمعه) بدون تحمیل هزینههای مازاد قانونی (نظیر حقوق اضافهکاری و جمعهکاری) فعالیت کنند تا بخشی از زیان انباشته آنها جبران شده و بهرهوری تولید حفظ شود. پیشنهادی که به گفته خالقی هنوز به مرحله اجرا در نیامده است.
تولید بر سر دوراهی
در چنین شرایطی، زمانی که بهای انرژی به عنوان یکی از نهادههای اصلی تولید با جهش بیسابقه روبهرو میشود، تولیدکننده بر سر دوراهی «توقف تولید» یا «افزایش شدید قیمت نهایی محصول» قرار میگیرد. در واقع، ناتوانی صنایع در خرید برق از بورس، مستقیماً به کاهش حجم تولید و افت عرضه محصولات استراتژیکی مانند سیمان منجر خواهد شد؛ چالشی که تبعات آن به صورت تورم ساختاری، به زنجیرههای بعدی اقتصاد از جمله بازار مسکن و پروژههای عمرانی منتقل میشود.
گزارش حاضر نشان میدهد که بورس انرژی علیرغم پتانسیلهای تئوریک خود به عنوان یک بازار شفاف، در زمان اوج بحران ناترازی به دلیل «کمبود عرضه» و «رفتار هیجانی بازار»، کارکرد حمایتی خود را از دست داده و به عاملی برای فشار مضاعف بر بخش مولد تبدیل شده است.
صرف وجود ظرفیت ۵۰۰ مگاواتی «قطعنشو» از سوی وزارت نیرو، تا زمانی که مکانیزم سقف قیمت یا فرمول منطقی برای کنترل جهشهای ناگهانی وجود نداشته باشد، گرهی از مشکلات صنایع باز نخواهد کرد. برای پیشگیری از تعمیق رکود در صنایع بزرگ، ضرورت دارد وزارت نیرو و شورای رقابت با همکاری بورس انرژی، نسبت به تزریق عرضه بیشتر، ایجاد صندوقهای تثبیت یا تعیین سقف قیمتی حمایتی برای صنایع استراتژیک بازنگری فوری انجام دهند.