ماراتن ناترازی در تابستان داغ؛ چرا صنعت قربانی اول قطعی برق است؟

قطعی برق صنایع بار دیگر از راه رسیده، به گفته فعالان صنعتی، این محدودیت‌ها به‌صورت هفتگی اعمال می‌شود و در ماه‌های آینده به دو روز در هفته خواهد رسید. در حال حاضر شهرک‌های صنعتی کشور با قطع برق یک‌روزه از ساعت ۷ صبح تا ۱۲ شب مواجه‌اند و با این شرایط عملا بخش قابل‌توجهی از فعالیت تولیدی را در طول روز مختل می‌کند.

به گزارش برق مدیا، قطعی برق صنایع در حالی از نیمه بهار آغاز شده که برخی مقامات از جمله رییس جمهور اعلام کرده بودند که در سال جاری قطعی برق صنایع رخ نخواهد داد، وعده ای که با واقعیت همخوانی ندارد و صنایع مستقر در شهرک‌های صنعتی همانند سال‌های گذشته با خاموشی برنامه ریزی شده روبرو هستند.

در این میان، تفاوتی میان انواع صنایع نیز مشاهده می‌شود؛ به‌طوریکه صنایع بزرگ به‌طور مستقیم مشمول قطعی کامل برق مشابه شهرک‌های صنعتی نمی‌شوند، اما در عوض با سازوکارهای دیگری همچون کاهش اجباری دیماند و مدیریت دستوری مصرف مواجه هستند. در برخی موارد از این واحدها خواسته می‌شود مصرف خود را تا حدود ۳۰ درصد کاهش دهند و بر اساس توافق‌های استانی، الگوی فعالیت خود را در ساعات شب، روزهای تعطیل یا بازه‌های کم‌بار تنظیم کنند. همین مسئله موجب شده تا بخش تولید با نوعی ناترازی پنهان اما گسترده در تأمین انرژی روبه‌رو باشد. از سوی دیگر، تناقض میان وعده‌های مسئولان و واقعیت اجرایی نیز به یکی از محورهای انتقاد فعالان صنعتی تبدیل شده است؛ به‌طوری که در حالی برخی مقامات از جمله مسعود پزشکیان اعلام کرده بودند که در سال جاری قطعی برق صنایع رخ نخواهد داد، گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد خاموشی‌ها از نیمه اردیبهشت آغاز شده و همچنان ادامه دارد. این وضعیت در حالی تکرار می‌شود که در سال‌های گذشته نیز وعده‌های مشابهی مبنی بر عدم خاموشی صنایع مطرح شده بود، اما در عمل صنایع با محدودیت‌های گسترده‌تری نسبت به قبل مواجه شدند.

 علاوه بر این، نگرانی‌ها درباره تشدید بحران در ماه‌های گرم سال نیز افزایش یافته است؛ به‌گونه‌ای که پیش‌بینی می‌شود در تیر و مرداد، به‌دلیل افزایش مصرف خانگی و فشار بر شبکه، میزان قطعی‌ها از یک روز در هفته به یک‌ونیم یا دو روز نیز افزایش یابد. در کنار این شرایط، راهکارهایی مانند توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و مشارکت صنایع در تامین برق نیز مطرح شده است، اما فعالان اقتصادی معتقدند این طرح‌ها به دلیل محدودیت تولید در ساعات روز، ناپایداری عرضه و نبود زیرساخت کافی، هنوز فاصله زیادی با تامین پایدار نیاز صنایع دارند. در نتیجه، صنایع ناچار شده‌اند به سمت استفاده از سازوکارهای پیچیده‌تری مانند بورس انرژی، قراردادهای دوجانبه و سبدهای متنوع تأمین برق حرکت کنند؛ مسیری که هرچند از نظر اقتصادی می‌تواند به کاهش هزینه‌ها کمک کند، اما به دلیل پیچیدگی‌های فنی و حقوقی، نیازمند دانش تخصصی و مشاوره مستمر است. مجموع این شرایط نشان می‌دهد که بحران برق در بخش صنعت، صرفا یک چالش مقطعی نیست، بلکه به مسئله‌ای ساختاری در اقتصاد تولید کشور تبدیل شده است.

در خصوص چالش‌های قطعی برق صنایع «برق مدیا» در گفت و گویی با آریا صادق‌نیت حقیقی، رئیس کمیسیون صنعت اتاق ایران به ارزیابی مشکلات به وجود آمده پرداخته است.

****

جناب نیت حقیقی، قطعی برق صنایع در سال جاری رسما آغاز شده است، بخش تولید تاکنون با چه میزان از این محدودیت‌ها مواجه بوده و این روند دقیقا از چه زمانی کلید خورده است؟

قطعی برق صنایع از اردیبهشت‌ماه آغاز شده است. در حال حاضر، این محدودیت‌ها به صورت یک روز کامل در هفته، از ساعت ۷ صبح الی ۲۴ (۱۲ شب) اعمال می‌شود؛ اما این تمام ماجرا نیست. ارزیابی‌ها و گمانه‌زنی‌های اتاق بازرگانی نشان می‌دهد که با نزدیک شدن به اوج گرما در ماه‌های تیر و مرداد، این محدودیت‌های ۱۷ ساعته دیگر پاسخگوی ناترازی شدید شبکه نخواهد بود. در واقع، صنایع باید خود را برای سناریوهای سخت‌تر یعنی قطعی‌های ۱.۵ تا ۲ روز در هفته آماده کنند؛ وضعیتی فرساینده که با وعده‌های صریح دولت مبنی بر عدم قطع برق خطوط تولید در تضاد کامل است و می‌تواند به زنجیره‌ای از تعدیل نیرو، انباشت تعهدات معوق و بحران در معیشت کارگران دامن بزند.

این قطعی‌ها دقیقا شامل کدام بخش از صنایع می‌شود؟ آیا تمامی صنایع را در بر می‌گیرد یا صرفا بخش‌های خاصی مدنظر است؟

این محدودیت‌ها در وهله اول شامل شهرک‌های صنعتی سراسر کشور می‌شود. در واقع، می‌توان گفت که صنایع بزرگ به این شکل مشمول قطعی نمی‌شوند، بلکه وضعیت آن‌ها متفاوت است. صنایع بزرگ احتمالا با مسئله کاهش «دیماند» (تقاضا) و موارد مشابه مواجه هستند. هرچند هنوز خبر دقیقی از جزئیات آن منتشر نشده است، اما روال به این صورت است که به صنایع بزرگ ابلاغ می‌شود که باید مصرف خود را به طور مثال تا ۳۰ درصد کاهش دهند. از آنجا که تعداد صنایع بزرگ محدود است، مسئولان مربوطه در استان‌ها به صورت مستقیم و مورد به مورد با آن‌ها وارد مذاکره می‌شوند تا بر سر چگونگی کاهش مصرف در روزهای هفته، استفاده از ظرفیت‌ها در شب‌ها یا روزهای تعطیل توافق کنند. بنابراین، صنایع بزرگ مانند شهرک‌های صنعتی با قطعی کامل یک‌روزه مواجه نیستند، اما رژیم مصرف آن‌ها متفاوت است و شاید در مجموع، مقدار بیشتری از ناترازی به آن‌ها تحمیل شود.

شما به آغاز قطعی برق در شهرک‌های صنعتی اشاره کردید، اما جناب آقای پزشکیان حدود دو هفته پیش اظهار داشتند که امسال قطعی برق صنایع نخواهیم داشت. با توجه به اینکه شما توضیح دادید قطعی‌ها آغاز شده، این تضاد در گفتار و عمل را چگونه تحلیل می‌کنید؟

متاسفانه این تضاد در گفتار مسبوق به سابقه است. از زمان جناب آقای محرابیان همواره اعلام می‌شد که امسال قطعی برق نداریم، در حالی که دقیقا در همان زمان، نحوه اعمال خاموشی‌ها ابلاغ شده بود. در دوره جناب آقای علی‌آبادی نیز این اتفاق تکرار شد؛ ایشان در نمایشگاه بهمن‌ماه به مقام معظم رهبری اعلام کردند که امسال قطعی برق نخواهیم داشت، اما در عمل، بیش از هر سال دیگری با قطعی برق مواجه شدیم. بنابراین، این قبیل نقل‌قول‌ها با آنچه در واقعیت اجرا می‌شود، متفاوت است. بنده اواخر اردیبهشت‌ماه در اتاق بازرگانی در محضر جناب آقای پزشکیان بودم؛ زمانی که گفتند دستور داده‌ایم برق صنایع قطع نشود، بنده اعلام  کردم که قطعی‌ها مدتی است که آغاز شده. یعنی از نیمه اردیبهشت، قطع برق یک روز در هفته شروع شده بود. ایشان از این موضوع تعجب کردند و در همان جلس ، وزیر صمت هم قطعی را تایید کردند که این روند در حال انجام است. در حال حاضر نیز اعلام شده که محدودیت یک روز در هفته در ماه‌های اردیبهشت، خرداد، تیر و مرداد افزایش خواهد یافت و مجددا در شهریورماه به روال طبیعی باز خواهیم گشت.

اخیرا اعلام شده که صنایع می‌توانند برای روزهای اوج مصرف، برق خورشیدی خریداری یا ذخیره کنند. آیا صنایع از این طرح استقبال کرده‌اند و اساسا این سازوکار چگونه است؟

در جلسه کمیسیون‌های صنعت و انرژی اتاق بازرگانی این موضوع مطرح شد. ما اواخر سال گذشته و ابتدای سال جاری، تفاهم‌نامه‌ای امضا و کمیته‌ای مشترک تشکیل دادیم تا به صنایع برای بهینه‌سازی مصرف و کمینه‌سازی هزینه‌های برق کمک کنیم. با توجه به ابلاغیه‌ها، بخشنامه‌ها و قوانین متعدد و همچنین ناشناخته بودن وضعیت قبوض برق برای بسیاری از مدیران، حتی خود مسئولان اداره برق نیز گاهی در توضیح چگونگی این محاسبات ناتوان هستند. این کمیته تشکیل شد تا به شرکت‌ها آموزش دهد که چگونه سبد انرژی خود را از طریق برق تجدیدپذیر، برق سبز و بورس انرژی تأمین کنند تا کمتر مشمول جریمه‌های قانونی شوند که برای بسیاری از صنایع ناآشناست.

در مورد برق خورشیدی، وزارت نیرو مدعی است که حدود ۵۲۰۰ مگاوات وارد مدار شده است؛ اما حتی اگر این عدد دقیق باشد، باید توجه داشت که برق خورشیدی تنها در ساعات محدودی از شبانه‌روز تولید می‌شود. ۵۲۰۰ مگاوات برق خورشیدی به معنای تولید مستمر مانند نیروگاه‌های حرارتی نیست. در نیروگاه حرارتی، ۵۰۰۰ مگاوات در تمام ۲۴ ساعت فعال است، اما برق خورشیدی تنها ۶ تا ۷ ساعت در دسترس است. بنابراین، شما تنها می‌توانید روی یک‌چهارم یا یک‌پنجم ظرفیت اسمی آن حساب کنید که آن هم در بورس عرضه می‌شود.

دولت همواره صنایع را به سرمایه‌گذاری مستقل در ساخت نیروگاه خودتأمین یا نیروگاه‌های تجدیدپذیر تشویق می‌کند؛ به نظر شما چرا وعده ورود ۳۰ هزار مگاوات برق خورشیدی بخش خصوصی محقق نشد و چرا نسخه "خودکفایی برقی کارخانه‌ها" را یک سیاست‌گذاری ساده‌انگارانه می‌دانید؟

اینکه گفته شود هر واحد صنعتی برود و خودش برق تولید کند، نوعی ساده‌انگاری و مغایر با شعارهای دولت مبنی بر تخصص‌محوری است. تولید برق یک رشته فوق‌تخصصی است؛ کسی که تخصصش متالورژی، ریخته‌گری، لوازم خانگی یا صنایع غذایی و بهداشتی است، نمی‌تواند برق تولید کند. سپردن این کار به افراد غیرمتخصص، هدر دادن منابع ملی است. سال گذشته اعلام کردند ۳۰ هزار مگاوات برق خورشیدی توسط بخش خصوصی وارد مدار می‌شود، اما اکنون ببینید حتی یک‌دهم آن هم محقق شده است؟ با این شرایط می‌توان گفت این 5 هزار و 200  مگاواتی هم که وعده داده شده و شاید تا پایان تابستان به ۷۰۰ مگاوات برسد، عمدتا توسط دولت انجام شده است. این نشان‌دهنده نقص در سیاست‌گذاری‌هاست که بخش خصوصی را برای سرمایه‌گذاری ترغیب نکرده است. ما در کمیسیون‌های اتاق به دنبال تجمیع نیاز شرکت‌ها هستیم، زیرا ساخت نیروگاه برای ظرفیت‌های کوچک نیست. به همین منظورر قصد داریم این نیازها را در قالب یک شرکت سهامی تجمیع کنیم و کار را به دست متخصص این حوزه بسپاریم تا سرمایه‌گذاری اصولی و اقتصادی با تکنولوژی مناسب انجام شود. این کار باعث می‌شود هم صدمه کمتری به صنایع وارد شود، هم هزینه‌ها کاهش یابد و هم منابع کشور هدر نرود.

روش خرید برق توسط صنایع به چه صورت است؟ آیا فرآیند ساده‌ای است یا با پیچیدگی‌های خاصی همراه است؟

این روند اصلا به این سادگی نیست و پیچیدگی‌های خاص خود را دارد. مواردی نظیر مقدار خرید، زمان خرید و آرایش سبد انرژی بسیار حائز اهمیت است. ما انواع مختلفی مانند برق سبز، تولید پراکنده، قراردادهای دوجانبه و بورس انرژی (تالار اول و دوم) داریم. تنظیم این سبد بر اساس میزان مصرف حداکثر، حداقل و اوج بار، یک کار کاملا تخصصی است. به همین دلیل، کمیته‌ای که عرض کردم تشکیل شده تا خدمات مشاوره‌ای و آموزشی به واحدهای صنعتی ارائه دهد تا آن‌ها بتوانند نیاز خود را با کمترین هزینه و به بهترین شکل برآورده کنند.

آیا در عمل، صنایع از موضوع خرید و تامین برق استقبال کرده‌اند؟

صنایع به نوعی محکوم به این کار هستند. در قانون پیش‌بینی شده که اگر صنعتی برق خود را از بورس تهیه نکند، شرکت توانیر این کار را برای او انجام می‌دهد، اما با یک ضریب بالاسری. سال گذشته این ضریب ۱.۲ بود و امسال به ۱.۳ رسیده است. یعنی اگر واحد صنعتی خودش اقدام نکند، توانیر برق را با ۳۰ درصد قیمت بالاتر از متوسط نرخ به او می‌فروشد. در حالی که خود صنایع می‌توانند با قیمتی کمتر از نرخ متوسط، برق مورد نیازشان را تأمین کنند. صنایع می‌توانند با انتخاب محل‌های نزدیک‌تر برای کاهش هزینه ترانزیت و خرید با پایین‌ترین نرخ، از تحمیل این ۳۰ درصد هزینه اضافی جلوگیری کنند. بنابراین، اگر کسی استقبال نکند، در واقع تن به پرداخت هزینه‌ای اضافه (حداقل ۳۰ درصد شارژ بالاسری روی نرخ متوسط یا حتی بالاترین نرخ) داده است.